PATRONKA ROKU 2026. NETOGRAFIA

Rok 2026 został ustanowiony przez Senat Rzeczypospolitej Polskiej Rokiem Błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej (1876-1961) – prekursorki polskiej tyflologii, założycielki Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi i Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, którego charyzmatem jest troska
o osoby niewidome.

Była pierwszą w Polsce osobą, która rozpoczęła zakrojoną na szeroką skalę systemową opiekę nad niewidomymi. Założyła szkołę, ochronkę, bibliotekę i prowadziła warsztaty, na których niewidomi uczyli się praktycznych umiejętności.

Zapraszamy do korzystania z przygotowanej netografii, która pozwoli lepiej poznać życie i dzieło bł Matki Róży Czackiej.

Błogosławiona Matka Elżbieta Róża Czacka (1876-1961) –  była pionierką polskiej tyflologii (nauki o niewidomych) i filantropką, która jako niewidoma założyła Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi w Laskach, rozwinęła polską wersję alfabetu Braille’a i system skrótów ortograficznych. Stworzyła kompleksowy ośrodek dla niewidomych, w tym szkoły, biblioteki i warsztaty, przywracając godność ociemniałym. Została beatyfikowana 12 września 2021 roku i jest Patronką Roku 2026 w Polsce. 

„Róża Czacka urodziła się 22 października 1876 r. w Białej Cerkwi (obecnie Ukraina). Była szóstym z siedmiorga dzieci Zofii z domu Ledóchowskiej i Feliksa Czackiego. Od dzieciństwa miała problemy ze wzrokiem. Mimo licznych operacji całkowicie straciła go w wieku 22 lat. Młoda, wykształcona, religijna dziewczyna rozpoczęła życie jako niewidoma. Uczyła się alfabetu Braille’a oraz odbyła wiele podróży po Europie (m.in. do Francji, Austrii, Szwajcarii) w celu poznania najnowszych osiągnięć nauki w dziedzinie pomocy osobom niewidomym.

Była założycielką Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi, Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża oraz krzewicielką polskiej tyflologii – nauki o niewidomych. Jest Błogosławioną Kościoła katolickiego, beatyfikowaną 12 września 2021 r. razem z kardynałem Stefanem Wyszyńskim, Prymasem Tysiąclecia. Całe życie Matki Czackiej to służba. W czasie I wojny światowej wybrała drogę powołania do życia w zakonie.

W 1917 r. złożyła śluby wieczyste w zakonie św. Franciszka. Rok później zostało zatwierdzone założone przez nią Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża, powołane do służby osobom ociemniałym i do wynagradzania Bogu za duchową ślepotę ludzi.

W 1910 r. wyłącznie z funduszy własnych Róża Czacka założyła schronisko dla niewidomych w Warszawie. Ociemniałe kobiety uczyły się w nim alfabetu Braille’a, a także zdobywały praktyczne umiejętności. W 1911 r. schronisko przekształcono w Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi.

Matka Czacka była pierwszą osobą w Polsce, która rozpoczęła opracowywanie i wprowadzanie zakrojonej na szeroką skalę systemowej opieki nad niewidomymi, zakładając szkołę powszechną, ochronkę, bibliotekę oraz dom opieki dla starszych ociemniałych kobiet. Prowadziła ponadto warsztaty umożliwiające osobom ociemniałym zdobywanie praktycznych umiejętności, w tym warsztaty zawodowe dla ociemniałych mężczyzn.

W podwarszawskich Laskach Matka Róża Czacka stworzyła ośrodek pomocy ociemniałym, gdzie w 1926 r. po raz pierwszy spotkała Stefana Wyszyńskiego, przyszłego prymasa Polski. W czasie II wojny światowej, w 1940 r. ks. Stefan Wyszyński, na prośbę Róży Czackiej, zajął się grupą niewidomych dziewcząt w filiach ośrodka dla ociemniałych w Kozłówce i Żułowie, a w 1942 r. został kapelanem w ośrodku dla ociemniałych w Laskach. Kiedy wybuchło powstanie warszawskie razem nieśli pomoc powstańcom.

W uznaniu wybitnych zasług Matki Czackiej dla osób niewidomych prezydent Stanisław Wojciechowski odznaczył Ją Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, prezydent Ignacy Mościcki wręczył Jej Złoty Krzyż Zasługi, a prezydent Lech Kaczyński pośmiertnie odznaczył Ją Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

Matka Elżbieta Róża Czacka zmarła w opinii świętości 15 maja 1961 r. w Laskach.

Składając hołd założycielce Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi, Senat Rzeczypospolitej Polskiej ustanawia rok 2026 Rokiem Błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej – prekursorki polskiej tyflologii.“

Uchwała podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.” – UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia
14 maja 2025 r. w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej – prekursorki polskiej tyflologii.

NETOGRAFIA

1. Elżbieta Róża Czacka dla sprawy niewidomych. Wpływ na powstanie i rozwój tyflologii w Polsce / Agnieszka Chamera-Nowak // W: Matka Elżbieta Róża Czacka i jej Dzieło, wyd. 3 zmienione, Laski 2023. – S. 229-251.
   
2. „Życie po niewidomemu” przełomem w rozwoju zainteresowań i działalności Matki Elżbiety Róży Czackiej / Elżbieta Dolata // Biografistyka Pedagogiczna. – 2024, nr 3, s. 55-73.
   
3. Początki Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża w Laskach w świetle materiałów archiwalnych / Elżbieta Przybył-Sadowska // Studia Religiologica. – 2014, s. 179–196.
   
4. Mądrość wychowawcza Elżbiety Czackiej FSK ujawniona w stosunku do ludzi niewidomych i słabowidzących / Małgorzata Łobacz // Polska Myśl Pedagogiczna. – 2018, nr 4 s. 209–221.
   
5. Czytając pisma Matki Elżbiety Czackiej (i Księdza Władysława Korniłowicza) / Maria Prussak // Colloquia Litteraria. – 2021, tom 30, nr 1-2, 45-57.
   
6. Myśl i Praktyka Tyflopedagogiczna Matki Elżbiety – Róży Czackiej / Jadwiga Kuczyńska-Kwapisz, Marzena Dycht // Forum Pedagogiczne. – 2019, nr 1, s. 77-92.
   
7. Założenia tyflologiczne Róży Czackiej i ich ponadczasowe. Znaczenie z perspektywy stuletniej działalności Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża / Jadwiga Kuczyńska-Kwapisz // Forum Pedagogiczne. – 2018, Tom 8, nr 2, s. 139-151.
   
8. Katechezy dla uczniów klas I-IV szkoły podstawowej / Katarzyna Romanowska // W: W aureoli codzienności i świętości. Katechezy okolicznościowe o współczesnych świętych i błogosławionych // Opracowanie i redakcja s. Dominika Ewa Dudzik CSP, ks. Paweł Sobiecki, ks. Grzegorz Zakrzewski. – Płock 2023. – S. 8-12.
   
9. Dzielą nas zaledwie poglądy; rzecz o współpracy Marii Grzegorzewskiej i Elżbiety Róży Czackiej / Tomasz Fetzki // Biografistyka Pedagogiczna. – 2022, Rok 7 nr 2, s. 389-407.
   
10. Projekt  UCHWAŁA SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem błogosławionej Matki Elżbiety Róży Czackiej prekursorki polskiej tyflologii
    
11. Problemy dzieci wymagających szczególnej opieki w Drugiej Rzeczypospolitej na przykładzie działalności ks. Henryka Szumana, ks. Wacława Blizińskiego i m. Elżbiety Róży Czackiej / Małgorzata Skotnicka-Palka // Ur Journal Of Humanities And Social Sciences. – 2023, nr 4(29), s. 68-87.
    
12. Laski : pismo rehabilitacyjno-społeczne z życia dzieła matki Elżbiety Róży Czackiej. – 2011, Rok XVII, Nr 2 (100)
    
13. W łączności z Jezusem. Wielki Post z matką Elżbietą Czacką / Magdalena Wojtak // Niedziela Warszawska. – 2021, nr 9, s. V.
    
14. Matka Elżbieta Róża Czacka – opiekunka niewidomych / (B.F.) // Gminna Wieści. Kwartalnik społeczno-Kulturalny Gminy Kamionka Wielka. – 2021, nr 82, s. 18-19.
    
15. Moi pacjenci w Laskach pod Warszawą / Marta Deja // Wiadomości Akademickie. – 2009, nr 25, s. 17-19.
    
16. Błogosławiona Matka Elżbieta Róża Czacka – wybitna tyflopedagog / Jadwiga Kuczyńska-Kwapisz // Szkoła Specjalna. – 2022, nr 83 (1), s. 56–69.
    
17. Biblioteki Brajlowska i Czarnodrukowa Zakładu dla Niewidomych w Laskach / Agnieszka Chamera-Nowak / Przegląd Biblioteczny. – 2017 z. 3, s. 305-323.
    
18. Helpowe refleksje. O brajlowskim wydaniu książki Ewy Jabłońskiej Deptuły pt.: Matka Elżbieta Czacka i dzieło Lasek / Marek Kalbarczyk // Help : jesteśmy razem. – 2023, nr 98, s. 4-7.
    
19. Promieniowanie świętości. Prymas Tysiąclecia o matce Elżbiecie Róży Czackiej / Weronika Kaczorowska // Drogi Miłosierdzia : miesięcznik archidiecezji białostockiej. – 2021, nr 6 s. 20.
    
20. Jeszcze o jubileuszu. Dzieło Matki Czackiej – wczoraj i dziś / wywiad // Laski : pismo rehabilitacyjno-społeczne z życia Dzieła Matki Elżbiety Róży Czackiej. – 2011, nr 5-6, s. 57-72.
    
21. Portret w siedmiu odsłonach – zapis spektaklu o Matce Elżbiecie Czackiej / s. Alberta Chorążyczewska // LASKI : pismo rehabilitacyjno-społeczne z życia Dzieła Matki Elżbiety Róży Czackiej. – 2011, nr 5-6, s. 57-72.
    
22. Dzieło Lasek w charyzmacie Matki Elżbiety Czackiej / ks. Janusz Strojny // LASKI : pismo rehabilitacyjno-społeczne z życia Dzieła Matki Elżbiety Róży Czackiej. – 2009, nr 5, s. 84-98.
    
    
    Materiały zebrała: Anna Orłowska – nauczyciel bibliotekarz Biblioteka Pedagogiczna w Radomiu Filia w Zwoleniu